Trimming av -66 totaktsmotor

For alle diskusjoner vedrørende motortrimming, bremse-oppgradering, osv.
Brukeravatar
Ola Bruset
Innlegg: 84
Registrert: 11 apr 2013, 19:32
Sted: Sjetnemarka, Trondheim
Kontakt:

Trimming av -66 totaktsmotor

Legg innav Ola Bruset » 14 jan 2018, 21:25

Hei folkens,
Finner ingen tråd om totakts trim her så da får vi vel lage ein då? :D

Må vel kalle meg ein glad amatør i den her samanhengen, har ein mistanke om at det kan vera fleire av oss. La oss no sjå...

Ser det er ein del spørmål om deling av bilder, kanskje google photos kan funke? Her er ein test:
https://photos.app.goo.gl/8Dem9Nje6jZCU7182
Sist redigert av Ola Bruset den 23 jan 2018, 09:55, redigert 4 ganger totalt.

Brukeravatar
Ola Bruset
Innlegg: 84
Registrert: 11 apr 2013, 19:32
Sted: Sjetnemarka, Trondheim
Kontakt:

Re: Trimming av -66 totaktsmotor

Legg innav Ola Bruset » 16 jan 2018, 21:35

Okay,
Først litt bakgrunnsinfo: Eg har sidan 1995 vore den lykkelege eigar av ein 1964 modell Saab 96. Kjøpt som rustvrak, og sveist tilbake i fasong etter "learning by doing" prinsippet i løpet av eit par vintrar. Sidan har den putra rundt i Trondheimsregionen stort sett kvar sommar.

Etter nokre år (rundt 2010 trur eg) begynte eg å føle på eit visst "need for speed". Man er da ikkje gamal mopedtrimmar frå Surnadal for ingenting, ein totaktar kan jo aldri få lov å forbli urørt, her er det jo i prinsippet både billig og enkelt å få litt meire fres!

Første steg på vegen var å anskaffe "XP Manualen" til Niklas Enander. Det her er eit utruleg bra oppslagsverk som eg STERKT må anbefale til alle som tenker i retning totakts trim, og V4 også. Det er MYE info her som eg trur mange som køyrer original-stuk også kan ha nytte av. For trimming er den uunnværlig, her er det bl.a. portingsanvisningar frå Saab, og også mye praktisk info som er god å ha for å komme fram til eit bra resultat. Kan kjøpast frå clasicsaabracing.com, og er verdt kvar krone. Kjøp gjerne med malar for XP trimpotte, det gjorde iallefall eg.

Etter dette anskaffe eg ein -66 trippelforgasser motor sørfrå då eg ikkje ynskte å "kanibalisere" originalmotoren. At det vart ein trippelforgasser motor var utelukkande fordi det er så tøft med tre forgassarar! :-) For moderat trim (60-70hk) som eg planla går det like fint med ein enkelforgassarmotor, og ein sparer også noko plunder med at det kun er EIN forgasser som må dysast om. Omdysing er nemleg HEILT nødvendig i trimsamanheng, ein trimma motor MÅ gå rikt nok elles blir det kortvarig glede. Meir om dette etter kvart.

Ombygging frå enkelforgasser motor til trippelforgasser var eigentleg ganske greit. Ovanfornemnte classicsaabracing sel ein "vattenhalsadapter" som er nødvendig for å få kobla slangen frå vasspumpa til motoren. Og eg kjøpte også ei spesiell 1.5mm tjukk topplokkspakning som gjer det mogleg å montere kortfront topplokk på -66 motoren, då eg ville at det her skulle sjå mest mogleg originalt ut med slangar og overliggande vifteaksel og sånn. Vidare må hola til topplooks boltane i topplokket borast opp då -66 motoren har tjukkare boltar. Dette fekk eg gjort på ein maskinverkstad i forbindelse med høvling av toppen. Siste ting som måtte tilpassast var staget frå forgasser til gass-mekanismen. Pga. trippelforgasser rekka blir jo avstanden kortare. Eg valde å lage ein ny, men det går også å korte ned det eksisterande staget så det passer.

Brukeravatar
Ola Bruset
Innlegg: 84
Registrert: 11 apr 2013, 19:32
Sted: Sjetnemarka, Trondheim
Kontakt:

Re: Trimming av -66 totaktsmotor

Legg innav Ola Bruset » 16 jan 2018, 22:12

Planen min for prosjektet. var som sagt "moderat" trimmingsgrad, sjølv om det KUNNE vore fristande å gå "all out" å satse på 100 hestar. Men her er det fleire grunnar til å ta det piano:
1) Ein trimma motor går gjerne godt på høgt trurtal men mangler bunndrag. Dess meire effekt desto smalare blir turtalsregistereet. Dette er ofte greit på f.eks. ein MC, men ikkje i ein personbil som ein ønsker å kunne bruke i dagleg trafikk.
2) Holdbarhet på motor.
3) Slitasje på clutch, gir og hjuloppheng auker kraftig. Det blir jo gjerne så ein BRUKER hesteene også?
4) Saab 4-trinns kassa er ikkje akkurat tettstega for å seide det mildt. Ein "hysterisk" turtalsmotor blir difor rett og slett ikkje kjørbar. Når du f.eks. har kjørt ut 3dje giret og hiver inn 4de så blir turtalet for lågt, motoren drar ikjkje, og du må ned att i 3dje. Ja det FINST "spesial 1" og "spesial 2" drevsatsar der ute som gjer kassa meire tettstega, men for dei fleste av oss er nok dette utanfor rekkevidde. For å seie det sånn, om nokon HAR dette liggande så er eg SVÆRT interessert. :-)
5) Drivstoff forbruk. Erfaringa mi med "steg 1" på den her -66 motoren er at den bruker ca 1 liter per mil ved langkøyring, noko som er heilt greit syns eg. Med heftigare trim vil nok dette krype oppover, største problemet med det er kanskje størrelsen på bensintanken, vi vil ikkje dra på oss "rekkeviddeangst" i ein fossilbil vil vi vel?

Litt om dette med at turtalsmotorar får dårleg dreiemoment:
Ved trimming av såvel totaktar som firetaktar (utan turbo!) er hovedprinsippet at ein skyver peak effekten oppover i turtalsregisteret. Årsaken til dette er at dreiemoment i ein motor er til ein stor grad gitt av slagvolum. Hestekrefter er gitt av dreiemoment multiplisert med turtall. Med mindre ein tukler radikalt med borring og slaglengde er altså den einaste frihetsgraden ein har er å auke turtalet! Det her er sjølsagt noko forenkla, men iallafall ein brukbar grunnregel.
For at ein motor skal klare å "puste" på høgt turtal må tida portane er åpne aukast, og også størrelsen på portane. Til samanlikning, på ein firetaktar bytter ein til ein kamaksel med større løft og lengre "duration".
Ved lågt turtal står då innsugsporten åpen alt for lenge og motoren vil begynne å blåse tilbake gjennom forgasseren, ein merker dette som fjusking ved gasspådrag. Eksosorten vil også stå åpen for lenge og uforbrent friskgass går "rett igjennom" og ut i eksosen. Resultatet blir høgt drivstoff forbruk og dårleg dreiemoment.

Etter å ha sjekka litt rundt endte eg difor opp med å sette som mål at eg ville ha ein motor med brukbart drag ned til 2500-3000 rpm. Dette gjer at motoren etter mi meining blir akseptabelt kjørbar, også i byen. Om dreiemomentet er noko degradert under her så er det til å leve med. Effekt og maks turtal får difor bli det det blir.

Brukeravatar
Ola Bruset
Innlegg: 84
Registrert: 11 apr 2013, 19:32
Sted: Sjetnemarka, Trondheim
Kontakt:

Re: Trimming av -66 totaktsmotor

Legg innav Ola Bruset » 16 jan 2018, 22:43

Eksos:
Det første som må gjerast i totaktstrim samanheng er eksosanlegget. Her er det MYE å hente sjøl på ein elles original bil, ettersom originalanlegget er laga primært for å holde både støy og drivstoff-forbruk nede. Det er fliere muligheter her:
1) Det finst teikningar på korleis ein kan sveise om den fremre originalpotta frå "lyddemper og drivstoff-forbrukssperre" til effekktpotte. Dette kompletterast med enten doble originalrør (1 1/2") eller enkelt 2" rør bakover og (vil eg tru?) anna lyddemper bak også.
2) SSK sitt totoms trim anlegg (Simons trur eg?), dette er vel muligens også tilgjengelig andre stader.
3) XP effekt potte og 2" anlegg.

Eg gjekk for det tredje alternativet her. Eg kjøpte XP manualen med malar for potta og sveiste sjøl. På den tida var det mulig å kjøpe berre avgassbøyen frå motoren og ned til potta frå Classicsaabracing, dette gjorde at det var eit overkommelig prosjekt sjøl for ein klabb-sveisar som meg. Dette vart komplettert med eit 2" Simons anlegg frå ein V4. V4 anlegget har ei lang mellompotte under bilen, så med det her vart lydnivået svært behagelig syns eg. Eg har fleire gonger vurdert å ta bort mellompotta for å få skikkelig "ræserbil-lyd" men så langt så har mellompotta fått lov å bli på bilen.

XP potte og 2" anlegg vart montert på bilen før eg bytta til ny motor og forskjellen var klart merkbar, sjøl med utrimma originalmotor! :D
Korleis dette fungerer samanlikna med SSK sitt anlegg eller omsveisa originalpotte veit eg ikkje, mulig at nokon andre her har erfaring med det?

Trimpotter på totaktarar er forresten ein interessant sak i seg sjølve. Prinsippet er at dei forskjellige kon'ane gir puls-bølger tilbake til sylinderen. Først ein negativ puls som "evakuerer" sylinderen for eksos og også trekker friskgass opp av spyleportane. Deretter ein positiv puls like før eksosporten lukker som "skyver" friskgass tilbake inn i sylinderen. På den her måten kan det skapast overtrykk, nesten som ein "turbo" uten bevegelige delar! Det merkest godt når potta går i "resonans" og begynner å synge, dette er noko av det som etter mi meining gjer totaktsmotorer så utruleg fascinerende. :-)

Ei moderne trimpotte slik som XP-potta har fleire konar med forskjellig stigning, dette gjer at potta blir meire breibanda enn ei konvensjonell trimpotte som gjerne gir mye effekt innafor eit svært smalt turtalsområde, men elles er rimelig ubrukbar.

Brukeravatar
Morten S.
Innlegg: 2430
Registrert: 28 okt 2012, 15:21
Sted: Sandefjord
Kontakt:

Re: Trimming av -66 totaktsmotor

Legg innav Morten S. » 17 jan 2018, 16:13

Spennende.
Skal lese meg gjennom tråden din. Har selv svært lite å bidra med da jeg ikke mekker på motorer og også har valgt å holde totakterene mine i original stand.

Brukeravatar
Ola Bruset
Innlegg: 84
Registrert: 11 apr 2013, 19:32
Sted: Sjetnemarka, Trondheim
Kontakt:

Re: Trimming av -66 totaktsmotor

Legg innav Ola Bruset » 17 jan 2018, 21:58

Takk Morten!
Ettersom eg er igang med "runde 2" på det her nett no etter eit totalhavari så passa det berre så utruleg bra å knotte inn nokre tanker undervegs medan eg har det friskt i minne kva eg driv med. Totalhavariet var forøvrig rimelig uforskyldt, det som skjedde var at låseringane til kryssboltane gjekk i oppløsning, med resultat at blokka vart ripa opp til den grad at den ikkje let seg redningsborre.

Håper forøvrig fleire hiver seg på undervegs, med tankar og gjerne ein diskusjon også, eg veit jo at det finst kyndige folk i miljøet som veit langt bedre kva dei driv med enn ein glad amatør som meg!

Og Morten, motoren det refererast til ovanfor her kom faktisk fra deg den, antakeleg ein gong i 2006. Så du er delvis skyldig i "vandaliseringa" enten du vil eller ikkje! :-)

Brukeravatar
Ola Bruset
Innlegg: 84
Registrert: 11 apr 2013, 19:32
Sted: Sjetnemarka, Trondheim
Kontakt:

Re: Trimming av -66 totaktsmotor

Legg innav Ola Bruset » 17 jan 2018, 22:39

Så til den morosame (og tidkrevande) biten: fram med fila!

Sjølve filinga har som mål å auke bredde og/eller høgde på portane for å auke "åpningstida" og også auke "flow" gjennom porten. Og her er det også ein må bestemme seg for kor hardt ein skal gå til verks. Og igjen: for all del skaff den der XP manualen, det står mye smådetaljer der som som sikrer eit best mulig resultat. Eg hadde også eit par veldig lærerike og trivelege telefonsamtaler med ein kar med namn Steinar. :-)

Eg valde å legge meg tett opp til gr.1 trim for -66 motor, som viste seg i ettertid å gi ein sprek og turtalsvillig motor som drar brukbart ned til 2500 rpm og LETT passerer 6000! :-). Kor mange hester vi snakker aner eg ikkje, men eg vil tru den går minst like bra som ein standard V4 iallefall. Eller kanskje det berre er lyden som gjer at det føles slik? :-)

No vil sikkert somme luftverktøyfanatikarar fnyse, men verktyet eg sverger til er ein Dremel med 3mm slipestift kjøpt på Clas Ohlsson.
https://www.clasohlson.com/no/Hardmetal ... r309121000
Med den der så går det faktisk ganske radig å få gravd ut litt støypejarn.
Og eit par rundfiler i ulik diameter må ein også ha.

Eksosport:
Standard er toppen av porten 48,3 mm frå toppen av blokka. Eg filer denne til 45,0 mm, altså 3,3 mm. Tar også 1,5 mm på kvar side. Det er også viktig å sørge for fine runde hjørner på porten, dette skåner stempelringane. Ikkje heilt enkelt å få tatt bilde av det her, men her er iallefall eit forsøk: https://photos.app.goo.gl/09mL0oMsYxB0USSV2

Innsugsport:
Standard er bunnen av porten 94,8 mm frå toppen av blokka. Denne filer eg ned til 98,0 mm, altså 3,2 mm. Innsugsporten er todelt og brei som ei låvedør i utgangspunktet så her har eg ikkje tatt meg brydderiet med å gjera porten breiare. For å illustrere, her er eit bilete teke da eg var midt i prosessen, venstre "halvport" er umodifisert, høgre "halvport" er ferdig filt: https://photos.app.goo.gl/3q9r2tSsI0IP96FY2
Merk at innsugsporten skal ikkje polerast, da ein ønsker ein viss turbulens her for å få god blanding.

Spyleportar
Eksos og innsugsportar er stort sett greit å file ettersom ein lett kjem til frå utsida. Spyleportane er derimot slett ikkje så greie. Her må ein file frå inni sylinderen, så for å komme til her må ein bruke eit 90 grader "bend" på Dremelen. Stort sett ser ein heller ikkje kva ein driv med nedi der, så her blir det å file bittelitt, måle, og file på nytt. Ein anna kompliserande faktor er at vinkelen på spyleporten er viktig, denne skal helst ikkje endrast. Kva vinkelen SKAL vera er er ikkje sikker på, men med å prøve meg litt fram med ein ståltråd trur eg det er rundt 15 grader. Ein anna ting er at inni kjølemantelen er det ikkje mykje gods på oversida av spylekanalen så det er lett å file gjennom.
På den forrige motoren valde eg å ta opp dei her frå originalt 58,7 mm (frå topplanet av blokka) til 56,0 mm. Men vinkelen vart samstundes endra frå 15 til 30 grader, så eg er slett ikkje sikker på at det her var optimalt.

Før eg sett fila i "ny-blokka" og går laus på spyleportane ønskjer eg difor å høyre andre si meining om det her: taper ein mye effekt på å la spyleportane vera uendra, og OM ein filer dei, er vinkelen superkritisk?

Brukeravatar
Ola Bruset
Innlegg: 84
Registrert: 11 apr 2013, 19:32
Sted: Sjetnemarka, Trondheim
Kontakt:

Re: Trimming av -66 totaktsmotor

Legg innav Ola Bruset » 21 jan 2018, 20:56

Har allereie reklamert ein del for ein viss "XP manual" ovanfor her.

Ein anna interessant publikasjon er "Motorforbränningsteknik" fra "Rost o Rök Rally o Racing" :D alias Dick Strøm.
Den kan faktisk lastast ned gratis herifrå:
https://saabklubben.se/wp-content/uploa ... teknik.pdf

Det her er eit meire teoretisk verk som ikkje inneheld direkte portingsanvisningar osv., men det er Saab motoren som er det gjennomgåande temaet også her, så det er absolutt relevante greier. Særs godt skrive og mykje interessant teori for ein kvar "motornerd", og det blir snakka om både 2-takt og feil-takt motorar.

På side 59 her så kjem også ein kraftig advarsel om å tukle med spyleportane:
"Det här är såpass känsliga saker att laborera med, så alla "modernare trimningsböcker jag läset (70-talet och framåt) varnar för att man absolut inte ska ge sif på spolportarna om man inte har rätt verktyg och vet exact vad man gör. Det är formodligen bättre at strunta i den modifieringen och få en lägre, men kontrollerad effektkurva, än en felaktig spolning och gasväxling som leder till problem som är svåra att förstå och rätta til. Man bör läsa gamla trimningsanvisningar med den tidens ögon och sedan ta sig en funderare med moderna glasögon utanpå."

Så da er det vel berre å stille seg spørsmålet da: "Har jag rätt verktyg och vet jag exact vad jag gör?" Og svaret på det er vel i beste fall eit tjaaa.. Trur eg. :?

Brukeravatar
Ola Bruset
Innlegg: 84
Registrert: 11 apr 2013, 19:32
Sted: Sjetnemarka, Trondheim
Kontakt:

Re: Trimming av -66 totaktsmotor

Legg innav Ola Bruset » 30 jan 2018, 00:50

Meire interessant lesestoff:

For den med GOD tid og reknestaven lett tilgjengeleg (eller ganske enkelt søvnproblemer?) er nok den her eit funn:
"Two Stroke Tuners Handbook" av Gordon Jennings.
http://www.amrca.com/tech/tuners.pdf

Ein anna favoritt (og den her er langt meir praktisk retta) er "Two Stroke Performance Tuning" av A. Graham Bell (og nei det er nok ikkje han Bell med telefonen nei):
http://edj.net/2stroke/BellPerformanceT ... TUNING.pdf

Den siste her var hyllevare på Biltema for ein del år sia, saman med firetakts versjonen også. Begge er lest flittig frå perm til perm.
(Men idag er jo tydelegvis alt lett tilgjengeleg på interweben og det har jo sine fordelar.)

Konklusjonen frå tidlegare oppi her let seg imidlertid ikkje rokke, også Jennings og Bell seier konsekvent at spylekanaler leiker ein ikkje med. Imidlertid er det åpning for å file "spor" i stempelet ved spylekanalene for på den måten å auke "åpningstida" eller duration som det så fint heiter på nynorsk. Finner bilde av tilsvarande triks i XP Manualen også, så det her er muligens god medisin?

I Bell si bok er det formlar for å rekne om frå porthøgde til duration, og han har også mange tips om anbefalt duration på portane. Dessverre er det ganske andre trimmingsgradar han jobber med, Saab motoren ligg heilt i nederste ende av skalaen (eller strengt tatt litt under der også..). Når det gjeld spylekekanalar seier Hr Bell at høgt turtal krever lengre duration, men for maks power ved 6500 rpm held det med ein duration på 120-124 grader. Standard har Saab motoren ein duration på 116 grader (ved blokkhøgde 58.9 mm fra toppen av porten), dette øker til 124 grader ved 57 mm blokkhøgde. Så det er ikkje sikkert at det skal så mykje til her? På min gamle motor var spyleportane filt til 56 grader, dette gir ein duration på 128 grader. Det kan godt vera at det faktisk var i høgste laget for ein "moderat trimmingsgrad" som eg er ute etter her.

Brukeravatar
Ola Bruset
Innlegg: 84
Registrert: 11 apr 2013, 19:32
Sted: Sjetnemarka, Trondheim
Kontakt:

Re: Trimming av -66 totaktsmotor

Legg innav Ola Bruset » 03 mar 2018, 13:36

Ein urliten update herifrå. Har m.a. hatt ferie eit par veker så i verkstaden har det ikkje skjedd så mykje.
Men på investeringsfronten har det skjedd mykje. Plutseleg dukka det jo opp så mange "må ha" greier at det er reint nifst.

Først så fann eg altså ein "spesial 2 drevsats" på SSK sin reservedelsshop. Har ønska meg sånn nesten sidan eg slutta å ønske meg Apache sykkel på barneskolen, trur eg. :-) Drevsatsen består av totalt 9 drev, så det her er Meccano for voksne. Tanken er å sette den her inn i ein V4 girkasse som eg har liggjande, slik at eg får sluttvekselen frå V4.
Da får eg ei girkasse der fjerde gir er identisk med standard 4-trinns totakts, men alle dei andre gira er flytta radikalt opp, såkalt tettstegskasse. 1'ste gir blir f.eks. ca 50% høgare enn standard totakt. Det her trur eg blir fantastisk på landevegen, men antakeleg ikkje noko å vinne "førstemann ut av krysset" konkurranser med. Det store spørsmålet no er om det er mulig for ein glad amatør å bygge girkasse sjøl eller om det her er noko som må settast bort til fagfolk.

Etter dette så setter altså ein mann ved navn Bård igang og rydder i lageret sitt og jammen har han ein GT veivaksel han vil kvitte seg med. GT veivaksel har sirkelrunde veivskinker og fyller derfor ut veivhuset bedre. Dette har den effekten at "primærkompresjonen" i veivhuset auker frå 1:1.39 til 1:1.46, noko som gjer at motoren spyler meir effektivt, spesielt på høge turtal. Med ein sånn på plass kan ein også moderere seg med portinga av spyleportane, ettersom økt "spyletrykk" gjer mykje av det same som økt duration. Etter det eg har lest så er GT veivaksel alltid å foretrekke ved trimming. Med andre ord: rimeleg uimotståeleg det her også.

Her snakker vi budsjettsprekk på størrelse med oppussing av Stortinget, så no er det berre å ta han heilt ut og bestille Ignitor stiftlaus tenning medan ein først er igang.

Forresten: er det nokon som tenker seg oppover frå Kristiansand i retning Trondheim i næraste framtid og kan ta med ein veivaksel og noko anna greier oppover?


Gå tilbake til «Modifisering og oppgradering»

Hvem er online

Brukere i dette forumet: Ingen registrerte brukere og 1 gjest